Bel ağrısı, 20-55 yaş aralığındaki bireylerde en sık görülen sağlık problemlerinden biridir. Özellikle lomber disk hernisi (LDH) olarak bilinen bel fıtığı, günlük yaşam kalitesini önemli ölçüde düşürebilir. Günümüzde cerrahi dışı çözümlere olan ilgi giderek artmakta ve hastalar, ameliyatsız bel fıtığı tedavisi için farklı yöntemleri karşılaştırmak istemektedir. Bu noktada öne çıkan iki yaklaşım manuel terapi ve kayropraksi yöntemleridir. Peki hangisi daha etkili? Gelin, bilimsel veriler ışığında bu iki yöntemi karşılaştıralım.
Lomber Disk Hernisinde Manipülasyon Mekanizması
LDH, omurga disklerinin dışarı taşarak sinir köklerine baskı yapmasıyla oluşur. Bu durum bel ağrısı, bacaklara yayılan ağrı (siyatik), uyuşma ve güçsüzlük gibi semptomlarla kendini gösterir.
- Manuel terapi, kas-iskelet sistemine yönelik özel mobilizasyon ve manipülasyon teknikleri içerir. Amaç, omurgada hareket kabiliyetini artırmak, kas spazmlarını azaltmak ve dolaşımı düzenlemektir. Bu yöntem genellikle fizyoterapistler tarafından uygulanır.
- Kayropraksi (spinal manipülasyon terapisi - SMT) ise omurgaya yönelik daha spesifik ve hızlı manipülasyon teknikleriyle çalışır. Burada amaç, eklem hizalanmasını düzeltmek ve sinir basısını azaltmaktır.
Her iki yöntemde de hedef, disk üzerindeki baskıyı hafifletmek ve sinir köklerinin serbestleşmesini sağlamak olsa da uygulama tekniği ve manipülasyon yoğunluğu farklılık göstermektedir.
RCT Sonuçları
Son yıllarda yapılan randomize kontrollü çalışmalar (RCT), hem manuel terapi hem de kayropraksi uygulamalarının bel fıtığı tedavisinde cerrahiye alternatif olabileceğini göstermektedir.
- 2018 yılında yapılan bir RCT’de, manuel terapi uygulanan hastaların ağrı düzeylerinde ve fonksiyonel kapasitelerinde anlamlı iyileşmeler kaydedilmiştir. Özellikle akut ve subakut LDH vakalarında manuel terapinin konservatif tedaviye eklenmesi, iyileşme sürecini hızlandırmıştır.
- 2020 yılında yayımlanan bir başka RCT ise kayropraksi manipülasyonunun, özellikle kronik bel ağrılı hastalarda kısa vadede ağrı şiddetini azalttığını ve hareket açıklığını artırdığını ortaya koymuştur.
- Karşılaştırmalı araştırmalarda ise manuel terapi ile kayropraksinin etkilerinin birbirine yakın olduğu, ancak hastanın semptom profili, yaş, yaşam tarzı ve fıtığın evresine göre farklı yanıtlar verdiği görülmüştür.
Kısacası bilimsel veriler, her iki yöntemin de LDH hastalarında güvenli ve etkili olduğunu, ancak kişiye özel planlamanın başarı için kritik olduğunu göstermektedir.
Tedavi Planı
Bel fıtığına yönelik tedavi, tek bir seanstan ibaret değildir. Başarılı bir sonuç için kapsamlı ve kişiselleştirilmiş bir program gerekir.
- Manuel terapi, genellikle haftada 1-2 seans olarak planlanır ve kas gevşetme egzersizleri, germe teknikleri ve postür eğitimleriyle desteklenir.
- Kayropraksi, daha kısa sürede yoğun manipülasyonlarla etki etmeyi hedefler. Seans sıklığı başlangıçta daha fazla olabilir, ardından aralıklı takiplerle sürdürülür.
- Kombine yaklaşım, bazı kliniklerde tercih edilmektedir. Manuel terapi ile kas-iskelet dengesi sağlanırken, kayropraksi ile eklem hizalanması desteklenebilir. Bu sayede iyileşme süreci hızlanır.
Ek olarak, tedavi sürecine mutlaka kişisel egzersiz programları, ergonomi eğitimi ve yaşam tarzı düzenlemeleri dahil edilmelidir. Sadece manipülasyonla sınırlı kalmak, uzun vadeli başarıyı kısıtlayabilir.
Yan Etkiler ve Güvenlik
Her iki yöntem de ameliyatsız ve ilaçsız yaklaşımlar olduğu için genellikle güvenli kabul edilir. Ancak her tedavi yönteminde olduğu gibi bazı riskler vardır. Manuel terapi uygulamalarında, seans sonrasında hafif kas ağrısı veya yorgunluk görülebilir. Bu durum genellikle kısa sürede geçer ve ciddi bir komplikasyon riski oldukça düşüktür. Kayropraksi manipülasyonları ise daha hızlı ve yoğun teknikler içerdiği için bazı kişilerde kısa süreli baş dönmesi, kas gerginliği veya hassasiyet yapabilir. Nadir durumlarda uygunsuz manipülasyon ciddi sorunlara yol açabilir; bu nedenle uygulayıcının deneyimi çok önemlidir. Ameliyatsız bel fıtığı tedavisi sürecinde güvenliği artırmak için mutlaka alanında uzman fizyoterapist veya kayropraktör tarafından kişisel değerlendirme yapılmalı ve tedavi ona göre planlanmalıdır.
Egzersiz ve Yaşam Tarzının Rolü
Sadece manuel terapi veya kayropraksi uygulamak, bel fıtığı tedavisinde tek başına yeterli değildir. Araştırmalar, kişiye özel egzersiz programları ile kombine edildiğinde tedavi başarısının belirgin şekilde arttığını göstermektedir. Özellikle bel ve karın kaslarını güçlendiren egzersizler, omurga üzerine binen yükü azaltarak disklerin korunmasına yardımcı olur. Ayrıca ergonomi eğitimi, doğru oturma alışkanlıkları ve düzenli hareketlilik uzun vadeli sonuçlar için kritik rol oynar. Sigara kullanımının azaltılması, sağlıklı kilo kontrolü ve stres yönetimi de iyileşme sürecine destek olur. Manuel terapi veya kayropraksi seanslarının ardından verilen ev egzersizlerini düzenli uygulayan hastalar, çok daha kalıcı sonuçlar elde eder. Kısacası, tedaviyi yaşam tarzı değişiklikleriyle desteklemek, bel fıtığı problemlerinde uzun vadeli başarıyı güçlendirir.
Hangi Yöntem Size Uygun?
Bel fıtığında ameliyatsız tedavi arayışında olan birçok kişi “manuel terapi mi kayropraksi mi daha iyi?” sorusunu sormaktadır. Burada önemli olan, hangi yöntemin sizin özel durumunuza uygun olduğudur:
- Akut dönemde ve kas spazmlarının ön planda olduğu vakalarda manuel terapi genellikle daha iyi tolere edilir.
- Kronikleşmiş ve hareket kısıtlılığının öne çıktığı vakalarda ise kayropraksi manipülasyonu daha hızlı sonuç verebilir.
- Klinik değerlendirme sonucunda, her iki yöntemin de kombine uygulanmasıyla daha kapsamlı bir tedavi planı oluşturmak mümkündür.
Ameliyatsız bel fıtığı tedavisi, mutlaka kişiye özel planlanması gereken bir süreçtir. Manuel terapi ve kayropraksi, LDH tedavisinde cerrahiye alternatif, güvenli ve bilimsel olarak desteklenen yöntemlerdir. Hastaların en çok merak ettiği soru “hangi yöntem daha iyi?” olsa da doğru cevap, kişisel değerlendirme ve uzman yönlendirmesiyle belirlenir.
My Fizyopilates olarak, hem manuel terapi hem de kayropraksi yöntemlerini bilimsel veriler ışığında uyguluyor, her hastamız için özel tedavi programları hazırlıyoruz. Eğer siz de bel fıtığı ağrılarınız için ameliyatsız çözümler arıyorsanız, uzman ekibimizle iletişime geçebilirsiniz.
Ek Kaynaklar
1. Musa S. Danazumi, ve ark. — Two manual therapy techniques for management of lumbar radiculopathy — 2021
2. V. Singh & Manoj Malik — Effect of manual therapy on pain, disability and neural mobility in patients of lumbar prolapsed intervertebral disc: a randomized controlled trial — 2022
3. B. Taşkaya, İ. Taşkent, M. Çakıllı, Ö. Yılmaz — The Effect of Manual Therapy on Psychological Factors and Quality of Life in Lumbar Disc Herniation Patients: A Single Blinded Randomized Clinical Trial — 2024
4. Eric Sun, Jasmin Moshfegh, Chris A. Rishel, vd. — Association of Early Physical Therapy With Long-term Opioid Use Among Opioid-Naive Patients With Musculoskeletal Pain — 2018
5. “Manual therapy plus sexual advice compared with manual therapy or exercise therapy alone for lumbar radiculopathy: a randomized controlled trial” — (yayın yılı makalede belirtilmemiş olarak gözüküyor)
6. Huihao Wang, Weian Yuan, … vd. — Study on the efficacy and safety of the combination of Shi’s manual therapy and percutaneous endoscopic lumbar diskectomy for lumbar disc herniation with radiculopathy: study protocol for a multicenter randomized controlled trial — 2022
